Header Image - TEACHER LAB

Wat is differentiatie?

Onze studentenpopulatie kent een grote diversiteit: studenten verschillen van elkaar in interesses, talenten, voorkennis, culturele achtergrond, denkvaardigheden, zelfredzaamheid, sociale omgang, affectieve vaardigheden, enz. Dat maakt het leerproces uniek voor elke student, maar maakt het voor jou als lector soms een pittige uitdaging om les te geven.

Binnen Howest zien we differentiatie als een onderwijskundige manier om met deze diversiteit om te gaan (didactisch handelen). Differentiatie gebeurt aan de hand van de 3 P’s:

  • Positief en Proactief: de lector (h)erkent de verschillen tussen studenten en benut deze binnen zijn of haar lespraktijk.
  • Planmatig: differentiatie gebeurt op een doordachte manier, met duidelijke doelstellingen die consequent worden gehanteerd.

Volgens het model van Struyven et al. (2019) onderscheiden we volgende soorten differentiatie:

  • Externe differentiatie: differentiatie op het niveau van de onderwijsinstelling en/of opleiding(en). Hierbij komt extra onderwijskundige en praktische organisatie bij kijken (bv. aangepaste roostering, aangepaste begeleiding en evaluatie, begeleidingsdocumenten, etc.). Dergelijke vormen van differentiatie worden dus best ruim op voorhand voorbereid, in samenspraak met de opleidingsdirecteur en de dienst onderwijs. Bv. een honoursprogramma waarbij een project in samenwerking met het werkveld een of meerdere OLODs vervangt (bv. honoursprogramma in Hangar K met de opleidingen Devine, IPO en DAE).
  • Interne differentiatie: differentiatie op lesniveau door als lector proactief in te spelen op verschillen tussen studenten.
    • Inhoud: differentiëren op vlak van de leerinhouden en/of de doelstellingen;
    • Proces: differentiëren binnen de aspecten van een krachtige leeromgeving: de didactische werkvormen, media/onderwijsleermiddelen, groeperingsvormen en/of opvoedingsrelatie;
    • Product: differentiëren op vlak van evaluatie.

Binnen deze drie aspecten kun je gaan differentiëren op vlak van niveau (verschillen in cognitieve vaardigheden: bv. intelligentie, metacognitieve vaardigheden, leervoorkeuren), tempo (verschillen in de snelheid van verwerving en/of verwerking van leerstof) en interesses.

Interne differentiatie is dus gerelateerd aan elk onderdeel van het didactisch model van De Corte (Standaert, 2012): de beginsituatie, doelstellingen, onderwijsleeromgeving (didactische werkvormen, opvoedingsrelatie, leerinhouden, media) en evaluatie.

Hoe leer je jouw studenten professioneel e-mailen?

Al even terug werkte de cel Taalbeleid een e-mailcharter uit voor Howest. Elk jaar verspreidt de dienst Communicatie een voorbeeld-e-mail en bijhorende checklist aan elke student via de steekkaarten tijdens de kick-offweek. Maar hoe breng je dat materiaal effectief tot bij je studenten? En hoe zorg je ervoor dat ze er gebruik van maken, zeg maar, de richtlijnen toepassen? Daarvoor hebben ze jou nodig, en niet te vergeten: je team!

Wat kan je doen?

Deze activiteit kan je organiseren in de kick-offweek. Of kijk in welk opleidingsonderdeel je een uurtje vrij hebt om je studenten te leren e-mailen. Hier staat een eenvoudige introductieles voor je klaar die je naar eigen goeddunken kan aanpassen op maat van je opleiding.

Waarom je studenten leren e-mailen?

Professioneel communiceren per e-mail is voor elke opleiding nuttig. We versturen en lezen allemaal wel een hoop e-mails per dag en hebben er baat bij als die zo helder mogelijk zijn want dan verliezen we geen tijd. Bovendien is een e-mail ook een uithangbord van je organisatie, bijvoorbeeld van je opleiding en van Howest.

Hoe doe je het?

Al doende leren studenten vlot. Je geeft je studenten een oefening waarmee ze in een levensechte situatie leren om een e-mail te schrijven. Wellicht zullen de meesten denken dat ze dat al kunnen. Laat hen eerst het voorbeeld op de steekkaarten grondig bekijken. Bespreek het eventueel met hen.

Ze schrijven in de les een e-mail naar een medestudent die een bepaalde functie in de oefening vervult, maar vooraleer ze de mail versturen, moeten ze die grondig nalezen op basis van de checklist in de steekkaarten. Dat lijkt eenvoudig, maar je begeleidt je studenten daar best even bij. Laat hen bijvoorbeeld grondig naar de onderwerpregel kijken, of naar de aanspreking. Staan er geen typefouten in de mail? Is er een afsluitende groet? Vergeten ze naam en functie niet? Enzovoort. Daarna versturen ze hun mail naar de geadresseerde. Ook die student, de ontvanger dus, leest de e-mail na via de checklist.

Na afloop vraag je van enkele studenten die dat willen doen om hun mailtjes door te sturen naar jouw mailbox. Je projecteert die en bespreekt die op het einde van je les aan de hand van de checklist. Wat hebben die studenten goed gedaan? Wat liep moeilijker? Op die manier sluit je af met enkele tips voor succesvolle en professionele e-mails.

Wat is dan de rol van je team?

Eenmaal je studenten deze les gekregen hebben, komt je team op de proppen. Je zorgt ervoor dat je teamleden goed op de hoogte zijn van wat in de e-mailchecklist staat. Als studenten mailen naar een van je teamleden, is het belangrijk dat elk teamlid de eerste weken reageert met een standaardmail als de mail niet professioneel is volgens de richtlijnen. Wedden dat je studenten binnen de maand met succes degelijk e-mailen? En nog een bijkomend voordeel: ook je teamleden zullen discussiëren over wat nu een degelijke e-mail is!

Andere relevante blogposts

Leer je studenten schrijven

Volledig digitaal alternatief voor de ‘Orientation Week’

Praktijkvoorbeeld uit de opleiding Educatieve Bachelor Secundair Onderwijs

De Orientation Week voor buitenlandse studenten krijgt een corona-proof, volledig digitaal alternatief! Een inspirerend voorbeeld van hoe je kennismaking en groepsgevoel ook online kan aanwakkeren.

Jaarlijks worden de binnenkomende buitenlandse studenten in Kortrijk en Brugge bij aanvang van het nieuwe semester verwelkomd tijdens de zogenoemde ‘Orientation Week’. De week wordt georganiseerd door International Office. De tweedejaars Engels van de Educatieve Bachelor Secundair Onderwijs nemen hierbij de begeleiding van de studenten op zich. Ze maken de buitenlandse studenten zo in sneltempo volledig wegwijs in hun nieuwe stad en campus.

Omdat dit jaar een nogal bijzonder jaar genoemd kan worden en er onder andere een aanzienlijk deel van de inkomende studenten uit landen in een oranje of rode Corona-zone komen,  werd snel beslist om alle risico’s te vermijden en er deze keer een volledig digitale editie van te maken. Zeker een uitdaging voor de organisatie, maar één die ze met veel goesting aangingen!

Hier een korte opsomming van de geplande activiteiten voor de week van 14-18 september:

Digitale infosessies en presentaties: Microsoft Teams, live zodat interactie mogelijk is en vragen snel gesteld kunnen worden. Alle digitale sessies worden ook opgenomen voor later gebruik. Een van de presentaties zal bijvoorbeeld gaan over de Belgische verkeersregels en zal op een typisch studentikoze manier verlopen.

Virtueel kennismakingsspel: Microsoft Teams of ander medium, eventueel wordt er gewerkt met breakout rooms en een shuffle-systeem om in kleinere groepen te kunnen werken. Ook heeft de digitale editie als voordeel dat de studenten uit Brugge en Kortrijk makkelijker contact kunnen maken met elkaar. De digitale tools kunnen aangewend worden om de verschillende groepen samen te brengen. Zo wordt er een Whatsapp- en een besloten Facebookgroep opgestart waarin alle betrokkenen terecht kunnen.

Digitale buddies: Jaarlijks fungeren vrijwilligers als buddies om individuele studenten te begeleiden. Dit jaar zullen deze ook digitaal bij de verschillende activiteiten aansluiten. Whatsappen en (video)chatten zal dagelijkse kost worden.

Virtual Bruges City Tour: Virtuele tour door Brugge en Kortrijk waarin niet enkel de toeristische trekpleisters aan bod komen, maar vooral het studentenleven en heel praktische zaken zoals “waar vind ik een supermarkt, bakker, apotheek, bib, plaatsen om uit te gaan, etc.” De tour gebeurt in de vorm van een filmpje en een presentatie met toelichting. Eventueel wordt hier ook een spel aan gekoppeld (Trivial Pursuit).

Virtual Campus Tour: De begeleidende studenten maken een filmpje met hun smartphone of tablet waarin ze de buitenlandse studenten op ludieke wijze en virtueel op sleeptouw nemen doorheen de verschillende campussen in Brugge en Kortrijk.

Happy Hour: Op het einde van de week wordt er afgesloten met een virtuele borrel waarbij de hapjes aan de studentenkamers worden geleverd. Ook de buddies en de begeleidende studenten Engels zullen hiervan mogen genieten. Want “samen uit, samen thuis!”

Eventuele uitdagingen?

  •  In sommige landen is het op dit moment moeilijk om vluchten te vinden naar België. Sommige studenten zullen wellicht dus nog onderweg zijn of geen toegang hebben tot internet bij aanvang van de Orientation Week. Daarom worden alle presentaties opgenomen zodat ze die in uitgesteld relais kunnen bekijken.
  • Een aantal van de hoogtepunten van voorbije jaargangen zullen dit jaar helaas niet plaatsvinden: zo zal er deze keer wellicht geen plechtig ontvangst met hapje en drankje mogelijk zijn in de prachtige gotische zaal van het Brugse stadhuis, maar wie weet tekent de burgemeester wel online aanwezig? Een andere mogelijkheid is dat er op latere datum nog een officieel ontvangst plaatsvindt.

Meer weten?

Deze blogtip kwam tot stand dankzij de input van Nicolas Slabbinck ( ector Engels en communicatieve vaardigheden in de educatieve bachelor secundair onderwijs) en zijn studenten. Neem contact op met nicolas.slabbinck@howest.be voor meer informatie.

Andere relevante blogtips?

Online community building in de opleiding DAE

Online communitybuilding in de opleiding DAE

De opleiding DAE heeft reeds heel wat initiatieven opgezet om communitybuilding bij hun studenten te realiseren. De lockdownperiode maakte deze nood aan communitybuilding enkel maar groter. Bestaande fysieke initiatieven werden dan ook aangepast naar online initiatieven. In deze blogpost geven we jullie ter inspiratie graag een overzicht van de diverse initiatieven.

Discord voor de cursussen en studentencommunicatie

De opleiding gebruikt het Discord-platform om te communiceren met hun studenten. Dit platform maakt onder andere webinars, individuele coaching en discussiegroepen mogelijk. (Let op: vanuit de dienst onderwijs is er geen ondersteuning voor dit platform). Elk opleidingsonderdeel heeft een eigen Discord-omgeving, geleid door een lector. Via deze weg kunnen studenten gemakkelijk vragen stellen over de cursus aan hun lector en medestudenten en krijgen ze snel een antwoord.

Daarnaast zijn er aparte Discord-omgevingen voor meer informele communicatie onder studenten. Deze worden geleid door de studenten zelf en bevatten discussiegroepen met verschillende topics. In de Study night discord stellen studenten elkaar vragen rond algemene studietips of moeilijke topics. In de Freetime discord komen topics aan bod los van de opleiding. Bijvoorbeeld rond gaming.

Voor de paasvakantie werd een aparte Discord-omgeving (Easter discord) opgericht. Hierin planden verschillende lectoren livestreams in rond ludieke topics, zoals kookworkshops of een “schilder”workshop. Wie zich ook graag eens waagt aan een digitaal Bob Ross schilderij, neem een kijkje op: https://www.youtube.com/watch?v=cDnHOy-2Dtc&feature=youtu.be (lector: Goedele Godfroid)

Digitaal samenwerken en coachen

Praktijkvoorbeeld uit Project I van de opleiding Toegepaste Informatica

In deze blogpost lichten we toe hoe in Project I van de opleiding Toegepaste Informatica werd omgegaan met de omschakeling naar volledig online onderwijs tijdens de lockdownperiode. In Project I werken de studenten in een team aan het digitaliseren van een spel. Dit jaar was dit het bordspel Alhambra. Samenwerking en communicatie zijn de competenties waar heel hard wordt op ingezet binnen dit project, naast het effectief in staat zijn iets te realiseren op een kwalitatieve manier (process als puur technisch).

Online leren ondersteunen met behulp van een uurrooster

Of het nu gaat om volledig afstandsonderwijs of blended onderwijs met een groot aandeel online verwerkingstijd, voor beiden is het belangrijk om de studenten ook online voldoende ondersteuning te bieden. Een klassiek uurrooster valt voor deze studenten vaak weg. Daardoor missen de studenten niet enkel de ondersteuning van de lector en hun medestudenten tijdens de fysieke contactmomenten op de campus, maar dreigen ze ook sturing te missen rond aan wat ze best wanneer werken of hoeveel tijd ze aan een onderdeel dienen te besteden. Het inroosteren van de online leeractiviteiten werkt hierin ondersteunend.

Dit bleek ook uit de studentenbevraging rond het online leren tijdens de periode van lockdown van maart tot mei 2020:

“Ik heb gemerkt dat het belangrijkste voor mij ‘duidelijkheid’ is over wat er verwacht wordt, wanneer online lessen plaatsvinden en wat er verwacht wordt aan voorbereiding”

“Ik had nood aan meer ondersteuning bij het maken van een zelfstudieplanning, een voorbeeldplanning van waar ik al zou moeten zitten. Soms heb ik het gevoel dat ik achter loop en dat ik teveel aan het doen ben voor andere vakken”

In de leidraad “Blended leren op programmaniveau” verwijzen we naar dit ‘Collectief Online Leren’ met de afkorting COL-uren. De COL-uren zijn online lesblokken gekoppeld aan specifieke opleidingsonderdelen die eveneens ingeroosterd worden in het uurrooster.

Kenmerken van COL:

  • Bieden van structuur, ondersteuning en extra verbondenheid voor de studenten tijdens het online leren.
  • De invulling kan divers zijn. Het kan bijvoorbeeld gaan om zelfstudietijd voor de studenten, waarbij ze aan de slag gaan met het aangeboden materiaal (syllabus, video-opnames, zelftests, discussieforum…), het werken aan individuele of groepsopdrachten, live webinars.
  • De lector is tijdens deze momenten ook online beschikbaar om bijvoorbeeld vragen te beantwoorden, feedback te geven, te coachen.
  • Het groepsgevoel kan worden versterkt doordat alle studenten aanwezig zijn in bijvoorbeeld een Teams-ruimte, waarbij ze elkaar kunnen zien (als ze hun webcam willen delen) of met elkaar kunnen chatten. Weten dat ze niet alleen aan het werk zijn, werkt vaak stimulerend.

Hoeveel COL-uren je voor jouw opleidingsonderdeel toegewezen zal krijgen en wanneer deze zullen vallen, zal op opleidingsniveau en samen met de roosteraars bepaald worden. Eens dit vastligt, kan je verder nadenken over de invulling van jouw COL-uren.

Praktijkvoorbeeld Toerisme en recreatiemanagement

De opleiding Toerisme en recreatiemanagement werkt reeds langer met een online uurrooster. Een voorbeeld van hun uurrooster voor de bachelorproef zien jullie hieronder.

Via de kleurcodes krijgen de studenten snel een overzicht wanneer er van hen zelfstudie verwacht wordt, wanneer ze aan een taak dienen te werken en wanneer er live sessies gepland staan (vragensessie, individuele feedback, groepsgesprek). In het grijs staan de deadlines vermeld.

Het volledige document kunnen jullie hieronder raadplegen.

De live sessies in het voorbeeld zorgen ervoor dat vragen gebundeld worden en dat je als lector niet continu beschikbaar dient te zijn voor vragen. De planning is, op de deadlines na, vrijblijvend, maar de opleiding ervaarde wel dat de meeste studenten dit een handig hulpmiddel vonden en deze planning dan ook volgden.

Aanvullingen

Aanvullend op dit rooster zou de verbondenheid van de studenten nog verhoogd kunnen worden door tijdens de zelfstudiemomenten en het werken aan de opdrachten ook een virtuele ruimte (bvb. Vergaderingen of Teams) ter beschikking te stellen waar studenten elkaar kunnen zien en elkaar vragen kunnen stellen.

“Een idee misschien om studenten te stimuleren om te blokken zou zijn om met digitale sessies te werken waar we kunnen inpluggen, hoeft niet met webcam maar waar we samen kunnen blokken, weten dat anderen hier ook zijn, dat ze er aan begonnen zijn, stimuleert om zelf ook te werken”

Deze blogtip biedt je meer informatie over hoe je zo’n virtuele community kan creëren.

Je gaat ook best na of je het online uurrooster niet te vol plant. Schermtijd is vaak extra intensief in vergelijking met het fysiek bijwonen van lessen.

Meer weten?

Wil je meer weten over het organiseren van COL-uren dan kan je hiervoor terecht bij de OC van je opleiding of je onderwijsondersteuner.

Virtuele community in je cursus aanmaken.

De tweede week van de lock-down gaat in. Studenten zullen hoogstwaarschijnlijk het directe contact missen. Een ruimte waar ze even kunnen praten met elkaar, elkaar zien en vragen uitwisselen over jouw cursus.

Deze video toont hoe je een virtuele klasruimte kan aanmaken en zichtbaar kan stellen vanuit je cursusnavigatie. Deze ruimte laat toe dat studenten zelf even een korte chat of webinar kunnen organiseren met deze studenten die op dat moment ook in deze ruimte zitten.

Opdrachtbegeleiding via storyboarding

In Bouwkundig tekenen hebben we praktijklessen van 4 u, deze lessen zijn hoofdzakelijk gericht op het aanleren van vaardigheden en attitudes. Het was dan ook even slikken toen de deuren toe gingen. Dit is hoe wij het hebben aangepakt.

In een digitale opzet valt de directe en persoonlijke aanpak een stuk weg. Als docent kan je niet mee over de schouder van een student gluren om bij te sturen waar nodig. Er was dus nood aan een zeer duidelijk plan van aanpak, een draaiboek waarmee je de studenten stap per stap kunt dirigeren, loodsen door een oefening. Bovendien moet je nog kunnen opvangen dat ieder zijn eigen tempo heeft en dus ook vlot moet kunnen communiceren over een concreet probleem dat misschien op een heel andere plaats onderweg in de oefening ligt dan bij weer een andere vraag van een ander student.

Om hierop een antwoord te bieden werd de opdracht ontleed in een soort van storyboard/stripverhaal. Diverse vakjes/onderdelen met beeld en commentaar werden gemaakt (zie afbeelding hierboven). De vakjes hebben een nummer, zo kan een student al snel meegeven in welk vakje hij zijn probleem ervaart en kunnen alle studenten dit op eigen tempo opvolgen.

Dit storyboard werd verrijkt met filmmateriaal. Per vakje werden toelichtende video’s gemaakt. De nummering wordt consequent aangehouden om aanvullend materiaal aan te bieden. Op deze manier vormt het één samenhangend verhaal.

Deze aanpak werd gesmaakt door de studenten en als docent kan je snel ingrijpen aangezien de vragen van studenten concreter zijn. Onderstaand fragment is een voorbeeld van een studentenvraag.

contact: rudy.de.jaegher@howest.be opleiding Graduaat Bouwkundig Tekenen

Community building op afstand

Praktijkvoorbeeld van de opleiding Netwerkeconomie

We zijn plotsklaps gedwongen om allen van achter onze eigen PC de lessen, opdrachten, evaluaties… te blijven opvolgen. Zonder de gezellige babbeltjes op bureau, aan de koffiemachine, in de wandelgangen… Ook voor de studenten is dit plotse sociaal isolement wat bevreemdend. Niet slecht dus om af en toe via kleine, ludieke initiatieven dat groepsgevoel weer te stimuleren. Een groots opzet is hiervoor niet nodig. Kleine zaken kunnen vaak al veel helpen.

Begeleidingsfiche bij feedbackgesprek

Wat?

Een begeleidingsfiche (zie bijlage onderaan deze blogpost) die de lector kan aanbieden aan de student ter voorbereiding van een feedbackgesprek. Het gaat hier wel degelijk om een feedbackmoment na evaluatie, en niet zo zeer een inzagemoment.

De lector kan de vragen die specifiek zijn voor een module aanpassen volgens relevantie (vanaf punt 6).

Dit is tevens een concrete aanvulling op de blog ‘Activerend feedbackgesprek na een evaluatie’

Waarom deze begeleidingsfiche?

Bedoeling is dat de feedback die gegeven wordt blijft plakken bij de student, hem aanzet tot reflecteren en tot actie. Vandaar het belang bij de student om zich op een feedbackgesprek voor te bereiden en tijdens het gesprek ook belangrijke informatie te noteren.

Hoe?

Spendeer een kort klassikaal moment net voor de examenperiode waarbij je onderstaande duidelijk toelicht:

  • Verwachtingen voor jouw module
  • Illustreer waar de voorbeeldexamenvragen te vinden zijn en overloop het verwachte antwoord (doorgaans kunnen studenten moeilijk inschatten hoe diepgaand het antwoord moet zijn)
  • Verloop van het examen
  • Belang van aanwezigheid op feedbackmoment en voorbereiden ervan via invullen begeleidingsfiche

Enkele tips gelinkt aan het feedbackgesprek op basis van de fiche:

  • Je plaatst bij voorkeur een week voor feedbackmoment een aankondiging op Leho  (belang van aanwezigheid en voorbereiding aan de hand van de fiche)
  • Tijdens het gesprek heb je ook aandacht voor de punten 6, 7 en 8 van de begeleidingsfiche waarbij je vooral de student aan het woord laat
  • Suggereer zelf zo min mogelijk oplossingen, maar lok de student via vraagstellingen uit om zelf de actiepunten te formuleren en te noteren bij de punten 9, 10 en 11

Bijlage

Relevante blogtips

‘Activerend feedbackgesprek na een evaluatie’